'मी रात टाकली, मी कात टाकली' हे अवीट गोडीचे गाणे जैत रे जैत या चित्रपटातील आहे. हा चित्रपट १९७७ साली प्रदर्शित झाला. या चित्रपटाचे दिग्दर्शक जब्बार पटेल असून निर्माता निर्माता उषा मंगेशकर व हृदयनाथ मंगेशकर आहेत. या चित्रपटात मोहन आगाशे, स्मिता पाटील, निळू फुले, सुलभा देशपांडे यांच्या प्रमुख भूमिका आहेत. या चित्रपटातील गाणी ना. धों. महानोर यांनी लिहिली असून हृदयनाथ मंगेशकर यांनी संगीतबध्द केली आहेत तर लता मंगेशकर, रवींद्र साठे, आशा भोसले यांनी स्वरबद्ध केली आहेत.
'मी रात टाकली, मी कात टाकली' हे गाणे लता मंगेशकर, रवींद्र साठे यांनी गायले असून स्मिता पाटील यांच्यावर चित्रित झाले आहे. चिंधी(स्मिता पाटील) हिचा काडीमोड होतो. ती आपल्या नवऱ्यापासून फारकत घेते व त्याच्यापासून मुक्त होते. तिचे गावातीलच नाग्या (मोहन आगाशे) या तरुणावर प्रेम असते. तिच्या मनात त्या तरुणाने घर केलेले असते. त्याच्याबरोबर लग्नगाठ बांधायला तयार असते. म्हणूनच ती म्हणते कि, 'अंगात माझिया भिनलाय ढोलिया, मी भिंगरभिवरी त्याची गो मालन झाली'
मी रात टाकली, मी कात टाकली
मी मुडक्या संसाराची बाई लाज टाकली ।
हिरव्या पानांत, हिरव्या पानांत चावंळ चावंळ चालती
भर ज्वानीतली नार, अंग मोडीत चालती ।
ह्या पंखावरती, मी नभ पांघरती
मी मुक्त मोरनी बाई चांदन्यात न्हाती ।
अंगात माझिया भिनलाय ढोलिया
मी भिंगरभिवरी त्याची गो मालन झाली
मी बाजिंदी मनमानी बाई फुलांत न्हाली ।
आपण एखाद्याला आनंद देतो म्हणजे काय तर आपणच केलेल्या एखाद्या चांगल्या कृतीतून दुसऱ्याचे समाधान करतो, सुख प्राप्त करतो आणि दुसऱ्याच्या सुखात आपले सुख शोधतो ते सुख म्हणजेच आनंद होय. आपल्या हातून एखादे सत्कर्म घडले म्हणजेच निःस्वार्थ भावनेने दानधर्म केला, एखाद्याची सेवा केली, दीन-दुबळे, गरीबांना मदत केली तर त्यातून जो आपल्याला आनंद मिळतो तो सर्व सुखाच्या पलीकडचा असतो. पैसा-अडका, धनदौलत, संपत्ती या गोष्टींपासून आपल्याला क्षणिक आनंद मिळतो कारण या आनंदाबरोबर चिंता, दुःख बरोबर येत असतात. आपल्याकडे आहे ती संपत्ती, धनदौलत संपणार तर नाही ना किंवा यात आणखी कशी भर पडेल याची चिंता लागून राहिलेली असते तसेच यातील संपत्ती, पैसा नष्ट झाला किंवा खर्च झाला, चोरून नेला तर दुःख प्राप्त होते. म्हणूनच पैसा-अडका, संपत्ती या क्षणिक आनंद देणाऱ्या गोष्टी आहेत व या गोष्टींपासून मनाचे समाधान होण्याऐवजी मानसिक त्रासच होत असतो कारण या गोष्टी मिळवण्यासाठी माणूस या गोष्टींच्या मागे धावत सुटतो व आपले सुख गमावून बसतो.
"मन आनंदी तर सर्व काही आनंदी" अशी एक म्हण आहे. खरोखरच आपले मन आनंदी असेल तर आपल्याजवळ असणाऱ्या सर्व गोष्टींपासून आनंद मिळवता येतो. फक्त तो आनंद कसा मिळवायचा हे आपण ठरवले पाहिजे. अगदी साध्या गोष्टीतूनही आपल्याला आनंद मिळवता येतो. वाचनातून, लिखाणातून, संगीत ऐकण्यातून, चांगल्या ठिकाणी फिरायला जाण्यातून, लोकांशी संवाद साधण्यातून, समाज कार्यातून इ. अशा गोष्टींपासून मनाला आनंद मिळतो. या आनंदातूनच चांगले विचार (happy thought) मनात येतात. चांगल्या विचारांमुळे मनातील नकारार्थी विचार (nigetive thinking) निघून जाऊन सकारात्मक विचार (possitive thinking) येतात व हेच विचार आपल्या आयुष्याला कलाटणी देऊ शकतात.
तुकाराम महाराजांचा एक अभंग आहे, "आनंदाचे डोही आनंद तरंग । आनंदची अंग आनंदाचे ।।" तुकाराम महाराजांवर एकामागून एक आपत्ती येत होत्या, संकटे कोसळत होती तेव्हा त्यांनी भक्तीमार्ग स्विकारला. ते विठ्ठलाची भक्ती करू लागले. त्यातूनच त्यांना आनंद, समाधान मिळू लागले. म्हणूनच आपले मन आनंदीत, प्रफुल्लीत ठेवले पाहिजे. मनातील नकारात्मक विचार झटकून सकारात्मक विचार केले पाहिजेत तरच आपले जीवन आनंदमय, चैतन्यमय वाटू लागेल. जीवनाचा पूर्ण आस्वाद घेता येईल.
तुकाराम महाराज गाथा - अभंग - पंढरीसी जाय । तो विसरे मायबाप ।।
पंढरीसी जाय । तो विसरे मायबाप ।। १ ।।
अवघा होय पांडुरंग । राहे धरूनिया अंग ।। २ ।।
न लगे धन मान । देहभावें उदासीन ।। ३ ।।
तुका म्हणे मळ । नासी तात्काळ हे स्थळ ।। ४ ।।
ओवी : पंढरीसी जाय । तो विसरे मायबाप ।। १ ।। अवघा होय पांडुरंग । राहे धरूनिया अंग ।। २ ।।
अर्थ : जो पंढरीस जातो, तो आपल्या आईबाप, गणगोत इ. ना विसरतो. तो सर्व पांडुरंगरूप होतो व त्याच अंगाने राहतो.
भावार्थ : पंढरपूर, विठ्ठलाचे वसतीस्थान. तिथे आहे पांडुरंगाचा निवास. कटीवर कर ठेवून, प्रेमभावेने विठ्ठल आपल्या भक्तांकडे बघत युगानुयुगे विटेवर उभा आहे. त्याचे सावळे, सुंदर, मनोहारी रूप बघितले कि डोळे सुखावतात. धन्य झाल्यासारखे वाटते. गळ्यात तुळशीमाळा घातल्या आहेत, मस्तकावर मुकुट धारण केला आहे, कानात मकरकुंडले घातली आहेत, पीतांबर नेसला असून भरजरी शेला पांघरला आहे, कपाळावर कस्तुरी मळवट भरला आहे. असे विठ्ठलाचे विलोभनीय, मनोहरी रूप पहिले की भक्तजन विठ्ठलाच्या प्रेमात पडतात, त्याच्या रूपावर भाळतात. विलोभनीय रूप डोळ्यात साठवतात. आपल्या अंतर्मनात त्याच्या रूपाचा ठसा उमटवतात. देहभान विसरून स्वतःला, सर्व नातेवाईकांना म्हणजेच आईबाप, भाऊ-बहीण, बायको-मुलं, गणगोत इत्यादींना विसरून विठ्ठलाचे विलोभनीय रूप पाहत बसतात. त्या रूपाशी एकरूप होतात, विठ्ठलमय होऊन जातात (त्याच स्थितीत किंवा अंगाने राहतात).
ओवी : न लगे धन मान । देहभावें उदासीन ।। ३ ।। तुका म्हणे मळ । नासी तात्काळ हे स्थळ ।। ४ ।।
अर्थ : द्रव्य व मान ह्यांची इच्छा त्याच्यामध्ये राहत नाही, कारण तो देहाविषयी उदास असतो. तुकाराम महाराज म्हणतात, पंढरपूर हे ठिकाण मळाचा तात्काळ नाश करणारे ठिकाण आहे.
भावार्थ : पंढरपूरला आल्यावर व सावळया विठ्ठलाचे दर्शन घेतल्यावर भक्तजन देहभान हरखून जातात, स्वतःला विसरतात. त्यांच्यातील अहंकार, गर्व, 'मी' पणा गळून पडतो.(त्रिगुणमळाचा नाश होतो). ते फक्त विठ्ठलमय होतात. त्यांच्या मनात फक्त विठ्ठलाचेच भाव येतात. त्यांचे मन विठ्ठलभक्तीकडे, नामःस्मरणाकडे ओढले जाते. मनात वाईट विचार येत असतील तर ते निघून जातात. द्रव्याबद्दल (पैसा-अडका, संपत्ती, सुवर्णअलंकार इ.) तिटकारा वाटू लागतो. विठ्ठलभक्तीपुढे हे सारे कस्पटासमान वाटू लागते. विठ्ठलापुढे सारे भक्तजन सारखे आहेत. लहान-मोठा, गरीब-श्रीमंत असा भेदभाव नाही. त्यामुळे मान-अपमानाचा संबंध येत नाही. पंढरपूरमध्ये आल्यावर सर्व भक्तांना समान वागणूक मिळते. तिथे दुजाभावपणा, 'मी'पणा नाही, अहंकाराला थारा नाही तसेच क्रोध, मत्सर, लोभ, वासना इ. वाईट गोष्टींना थारा नाही. हे विचार आपोआपच मनातून निघून जातात. म्हणूनच तुकाराम म्हणतात कि, 'पंढरपूर हे ठिकाण त्रिगुणमळाचा नाश करणारे ठिकाण आहे.'
Monday, December 13, 2021
तुकाराम महाराज गाथा -- अभंग -- वळीते जे गाई । त्यासि फार लागे काही ।।
वळीते जे गाई । त्यासि फार लागे काही ।। १ ।।
निवे भावाचे उत्तरी । भलते एके धणीवरी ।। २ ।।
न लगती प्रकार । काही मानाचा आदर ।। ३ ।।
सांडी थोरपणा । तुका म्हणे सवें दीना ।। ४ ।।
ओवी : वळीते जे गाई । त्यासि फार लागे काही ।। १ ।। निवे भावाचे उत्तरी । भलते एके धणीवरी ।। २ ।।
अर्थ : जे केवळ गाई वळणारे परम भाविक गोपाळ त्यांना देवाला प्रसन्न करण्याविषयी फारसे द्रव्य, गंध, फुले वैगेरे अलंकाराची जरूर पडली नाही. केवळ त्यांच्या भावाने भरलेल्या प्रेमपर शब्दाने हरी शांत होतात.
भावार्थ : या ओवीतून गोपाळांनी केलेली हरीची भक्ती किंवा पुजाविषयी तुकाराम महाराज सांगतात कि, जे गाई वळणारे गोपाळ आहेत त्यांना देवाला (हरीला) प्रसन्न करण्यासाठी द्रव्य, गंध, फुले वैगेरे अलंकाराची जरूर पडली नाही उलट गोपाळ देवाशी प्रेमाने चार शब्द बोलायचे व देवाबरोबर आनंदाने रहायचे. गोपाळ आपल्यातीलच एक असे मानून आपल्या घासातील घास हरीला द्यायचे. हरीसुद्धा गोपाळांनी दिलेला प्रेमाचा घास घेऊन व त्यांच्याबरोबर राहून तृप्त व्हायचे. गोपाळांचा प्रेमभाव बघून व अमृतबोल ऐकून हरी मनातून आनंदीत व्हायचे.
ओवी : न लगती प्रकार । काही मानाचा आदर ।। ३ ।। सांडी थोरपणा । तुका म्हणे सवें दीना ।। ४ ।।
अर्थ : देवाला संतुष्ट करण्याला मान करणे किंवा आदरातिथ्य करणे हे सर्व प्रकार त्यांना करावे लागत नाहीत. तुकाराम महाराज म्हणतात, देव आपल्यामधला मोठेपणा टाकून या दिनांच्या बरोबर असतात.
भावार्थ : गोपाळांचा प्रेमभाव बघूनच हरी आपल्यामधला मोठेपणा टाकून या गरीब गोपाळांबरोबर रहातो व त्यांच्याबरोबर आनंदाने जेवतो. यासाठी हरीला संतुष्ट करण्यासाठी मानसन्मानाची व आदरातिथ्याची गरज भासत नाही फक्त एक प्रेमभाव पुरेसा होतो. तुकाराम महाराजांना असे वाटते कि हरीची भक्ती करावी ती गोपाळांसारखी. भक्तीमुळे गोपाळ व हरी एकरूप झाले. दोघांमधील प्रेमभाव वाढू लागला. त्यामुळे हरी आपला मोठेपणा विसरून गरीब गोपाळांबरोबर खेळू लागला व जेवू लागला. त्यांच्यातीलच एक होवून गेला. आपणही जर गोपाळांसारखी भक्ती केली तर देव आपल्यावर संतुष्ट होवून आपल्याबरोबर राहील.
अर्थ : ज्याचा हात काही दानधर्म करण्याचे वेळेस थरथर कापतो. दानधर्म करा असे कोणी त्याला सांगितले तर ती गोष्टही आवडत नाही. नेहमी चावटपणाची भाषणे कथन करतो, ज्याप्रमाणे हिंग दुधामध्ये घालणे तद्वतच ती भाषणे खोटी व फोलकट आहेत.
भावार्थ : तुकाराम महाराजांनी या ओवीतून कंजूष व परोपकार न करणाऱ्या माणसाबद्दल सांगितले आहे कि, जो माणूस आपल्याकडे भरपूर संपत्ती असतानासुद्धा गोर-गरिबांना, लुळ्या-पांगळ्यांना, गरजू लोकांना मदत किंवा दानधर्म करत नाही. त्याच्याकडे कोणी मदत मागण्यासाठी गेले असता मदतीचा हात पुढे करत नाही. दानधर्म करण्याऐवजी गरिबांना दूर लोटतो. त्यांना वाट्टेलतसे बोलून त्यांचा अपमान करतो. त्याच्या हाताला दानधर्म करण्याचे वेळेस कंप सुटतो (थरथर कापतो). त्याला दानधर्म करण्याविषयी सांगितले तर ती गोष्ट आवडत नाही. तोंड वेडेवाकडे करतो. उलट दुसऱ्यांजवळ श्रीमंतीच्या बढाया मारतो, 'मी असे केले, मी तसे केले', असे खोटे खोटे सांगतो व आपला बडेजावपणा दाखवतो. ज्याप्रमाणे दुधामध्ये हिंग घालणे त्याप्रमाणे तुकाराम महाराजांना या बढाया (भाषणे) खोटया व निरर्थक (फोलकट) वाटतात.
ओवी : न वजती पाय । तीर्था म्हणे वेंचो काय ।। ३ ।। तुका म्हणे मनी नाही । नये आकारते काही ।। ४ ।।
अर्थ : ज्याचे पाय तीर्थांकडे जातही नाहीत त्यास कोणी म्हणले, तू तीर्थयात्रा का करीत नाहीस तर त्याचे कारण सांगतो कि, मजजवळ खर्च करण्यास पैसा नाही. एखादी गोष्ट एखाद्याचे मनात नसेल तर कधीही त्याच्याकडून घडणार नाही.
भावार्थ : तुकाराम महाराजांच्या मते जे कंजूष आहेत व ज्यांच्यासाठी पैसा प्रिय आहे असे लोक आपल्याजवळील पैसा खर्च होऊ नये म्हणून तीर्थयात्रा करत नाहीत. त्यांच्या मनातही कधी येत नाही कि देवदर्शनाला जावून देवाचे दर्शन घेवू. अशा लोकांना देवदर्शनाला येण्याबद्दल विचारले असता त्यांना आपल्याजवळील पैसा खर्च होईल असे वाटते म्हणून ते 'माझ्याकडे खर्च करण्यास पैसा नाही' असे खोटे सांगतात. अशा लोकांच्या हातून चांगल्या कामासाठी पैसा कधी सुटत नाही. अशा लोकांच्या मनात पैसा खर्च करून दानधर्म करावा किंवा तीर्थयात्रेला जावे असे कधीही येणार नाही व त्यांचेकडून असे कधीही घडणार नाही.
हा चित्रपट २५ डिसेंबर १९८१ रोजी प्रदर्शित झाला. या चित्रपटाचे निर्माते इकबाल सिंग असून टिनू आनंदने दिग्दर्शित केला आहे. या चित्रपटाची कथा इंदर राज आनंद व टिनू आनंद यांनी लिहिली आहे. या चित्रपटातील गाणी मजरुह सुलतानपुरी यांनी लिहिली असून राहुल देव बर्मन यांनी संगीतबध्द केली आहेत. आशा भोसले, किशोर कुमार, मोहमद रफी यांनी स्वरबद्ध केली आहेत.
अमिताभ बच्चन, आशा पारेख, परवीन बॉबी, कादर खान, अमजद खान, प्राण यांच्या मुख्य भुमिका आहेत. ह्या एकमेव चित्रपटात अमिताभ आणि आशा पारेख यांनी एकत्र काम केले.
अमिताभच्या 'अँग्री यंग मॅन' च्या पठडीतला हा आणखी एक चित्रपट. या चित्रपटामुळे अमिताभला 'सुपरस्टार' बिरुदावली चिटकवली गेली. या चित्रपटातील 'जहाँ तेरी ये नजर है' हे गाणे लोकप्रिय झाले व त्याकाळात पार्टी व नाईट क्लब मध्ये वाजवले गेले. किशोर कुमार व आशा भोसले यांनी गायलेले व अमिताभ व परवीन बॉबीवर या चित्रपटात अमिताभ व प्राणची जुगलबंदी दाखवली आहे. अमिताभ पहिल्यांदा साधाभोळा दाखवला आहे तेव्हा तो कल्लू असतो व अपराधी दुनियेत जातो तेव्हा कालिया बनतो. प्राण जेलरच्या भूमिकेत दाखवला आहे.
थोडक्यात कथानक
कल्लू (अमिताभ बच्चन) त्याचा मोठा भाऊ शामू (कादर खान), वहिनी शांती (आशा पारेख) आणि त्यांची धाकटी मुलगी मुन्नी यांच्यासोबत राहतो.तो आपला वेळ शेजारच्या मुलांसोबत खेळण्यात घालवतो.त्याचा मोठा भाऊ गिरणीत काम करताना हात गमावतो.त्याची नोकरी जाते आणि आता त्याच्या उपचारासाठी पैशांची गरज आहे.कालिया भावाच्या बॉसजवळ म्हणजेच सहानी सेठजवळ (अमजद खान) भावाच्या उपचारासाठी पैशाची भीकमागतो , पण तो नकार देतो.पैसे मिळवण्यासाठी कालिया सहानीच्या तिजोरीत शिरतो, पण तोपर्यंत खूप उशीर झालेला असतो आणि उपचाराअभावी भाऊ मरण पावतो. सहानी चोरीच्या गुन्ह्यासाठी कालियाला तुरुंगात पाठवतो.तेथे त्याला नऊ महिन्यांची शिक्षा झाली आहे.इथेच त्याला गुन्हेगारीच्या जगात नेणारे पुरुष भेटतात.जेल मधून सुटल्यानंतर कल्लूचा कालिया झालेला असतो.
तो आणि त्याचे साथीदार गिरणीच्या मालकाने तस्करीसाठी ठेवलेले सोने चोरतात.त्यानंतर भावाच्या मृत्यूचा बदला म्हणून तो गिरणी जाळतो.त्याला पुन्हा दोन वर्षांसाठी तुरुंगात पाठवले जाते.त्याचे साथीदार त्याच्या वहिनीला पैसे देतात व खोटे बोलतात की तो तिच्यासाठी आणि तिच्या मुलीसाठी अमेरिकेत खूप पैसे कमवत आहे.ते गरीबाकडून श्रीमंताकडे जातात.तुरुंगात, कालिया जेलर (प्राण) ला भेटतो, ज्याची मुलगी लहान असताना एका कैद्याने तिचे अपहरण केले होते.कालिया तुरुंगातून सुटल्यानंतर, तो बदला घेण्याचा प्रयत्न करतो आणि शेवटी एका महिलेलाभेटतो(परवीन बाबी)सह एकत्रित केले आहे.मिल मालक आता कालियाच्या भाचीचे अपहरण करतो आणि तिच्या आईला खुनाच्या खटल्यात कालियाविरुद्ध साक्ष देण्यास भाग पाडतो.त्याने न केलेल्या हत्येसाठी तो दोषी आढळतो आणि आपल्या भाचीला शोधण्यासाठी तुरुंगातून पळून जातो.सुरुवातीला, वॉर्डन कालियाच्या मागे जातो आणि जेव्हा त्याला त्याची खरी कहाणी कळते, तेव्हा तो त्याला मदत करण्याचा निर्णय घेतो.ते गिरणी मालकाच्या जागी जातात आणि त्यांना कळते की त्या चिमुरडीबरोबरच भाभीचाही मृत्यू होणार आहे. कालिया गुंडांबरोबर हाणामारी करतो आणि लहान मुलीला व भाभीला गुंडांच्या तावडीतून सोडवितात.
अमिताभचा जेलमधील सुपरहिट सीन --
जेलमध्ये जेवण घेण्यासाठी कैद्यांची एक लाईन असते. कैदी नंबरप्रमाणे आपापले जेवण घेत असतात. त्यातीलच एक कैदी (प्यारेलाल) जेवण घेत असतो तेवढयात बॉब केष्टो येतो व म्हणतो, 'जीस थाली में हाथ रखा है, ओ थाली मेरी है', प्यारेलाल म्हणतो, 'तुम्हारी कैसी होगी, तुम तो लाइनमेही नही हो', बॉब केष्टो म्हणतो, 'हम जहाँ खडे होते है लाईन वहींसें सुरु होती है' असे म्हणून इतर कैदयांकडे बघतो. कैदी गुपचूप बॉब केष्टोच्या मागे येऊन उभे राहतात. बॉब केष्टो प्यारेलालला ढकलून देतो व दुसऱ्या कैद्याच्या हातातील थाळी हिसकावून घेतो तेवढयात अमिताभ येतो व बॉब केष्टोच्या हातातील थाळी घेतो व म्हणतो, ' इस थाली पे तुम्हारा नाम नही, हमारा नाम लिखा है', बॉब केष्टो अमिताभला विचारतो, 'कौन हो तुम ?', अमिताभ त्याला म्हणतो, 'हमी भी ओ है, कभी किसीके पीछे खडे नहीं होते, जहाँ खडे हो जाते है लाईन वही सें शुरु होती है' नंतर दोघांमध्ये मारामारी होते. हा प्रसंग व यातील 'जहाँ खडे हो जाते है लाईन वही सें शुरु होती है' हा डायलॉग चांगलाच प्रसिद्ध झाला.
अमिताभचे दमदार संवाद --
अमिताभचा सिनेमा म्हणलं कि त्यात दमदार संवाद आलेच. अमिताभच्या चित्रपटात संवाद नसेल तर तो चित्रपट कसला. संवादाविना अमिताभचे चित्रपट अपुरेच आहेत. अमिताभच्या चित्रपटात संवादाची खमंग फोडणी हवीच, ती या चित्रपटातही होती. अमिताभचे खमंग व दमदार संवाद पुढीलप्रमाणे
१) 'हमी भी ओ है, कभी किसीके पीछे खडे नहीं होते, जहाँ खडे हो जाते है लाईन वही सें शुरु होती है'
२) आप ने जेल कि दिवारों और जंजिरो का लोहा देखा है जेलर साहब ... कालिया कि हिम्मत का फौलाद नही देखा
३) ये सर किसी इन्सान के सामने नही झुक सकता जेलरसाब... झुकेगा तो उसकी चौकट पे... या उसकी दरबार मे झुकेगा
४) तुम्हारा बाप सहानी कहाँ है... बीताओ वरना गोली चल गयी तो... सारा आता पता पूछ कर वापस आ जायेगी
५) दुनिया से मुझे कुछ हिसाब चुकाने है... एक बार चूक जाये उसके बाद आराम हि आराम है
अमिताभचा जेलमधील सुपरहिट सीन -- हमजहाँ खडे हो जाते है लाईन वही सें शुरु होती है
हा चित्रपट १६ नोव्हेंबर १९७९ रोजी प्रदर्शित झाला. या चित्रपटाचे निर्माता प्रकाश त्रेहन, शक्ती सुभाष व रमेश शर्मा असून दिग्दर्शक मनमोहन देसाई आहेत. या चित्रपटाची कथा प्रयाग राज यांनी लिहिली असून पटकथा के के शुक्ला यांनी लिहिली आहे. कादर खान यांनी संवाद लिहिले आहेत. या चित्रपटातील गाणी आनंद बक्षी यांनी लिहिली असून लक्ष्मीकांत प्यारेलाल यांनी संगीतबध्द केली आहेत. मोहमद रफी, लता मंगेशकर, आशा भोसले, शैलेंद्र यांनी गाणी गायली आहेत.
अमिताभ बच्चन, रेखा, शशी कपूर, परवीन बॉबी, निरुपा रॉय, अमजद खान, जीवन, रंजित, कादर खान यांच्या प्रमुख भुमिका आहेत.
अमिताभने या चित्रपटात अशिक्षित गुंडाची भूमिका केली आहे तर शशी कपूरने पोलीस इन्स्पेक्टरची भुमिका केली आहे. एका प्रसंगानंतर दोघेही चांगले मित्र बनतात. शशी कपूरचे डोळे जातात तेव्हा अमिताभ गुंडांशी लढण्यासाठी शशी कपूरला सहकार्य करतो. अमिताभ व शशी कपूर यांच्या मैत्रीचा दाखला देण्यासाठी दोघांवर 'ये यार सुन यारी तेरी' हे गाणे चित्रित केले. शोलेतील 'ये दोस्ती हम नही तोडेंगे या गाण्यानंतर हे गाणे हिट झाले.
अमिताभ बच्चन, रेखा, शशी कपूर, परवीन बॉबी यांच्यावर चित्रित झालेले गाणे 'तेरे रब ने बना दि जोडी' हिट झाले. परवीन बॉबीच लग्न शशीकपूर सोबत व्हावं यासाठी शशी कपूरचं मन वळवण्यासाठी अमिताभ सरदार होतो व रेखा सरदारनी होते. या गाण्यात शिडशिडीत बांध्याचा अमिताभ अस्सल सरदार वाटतो. अमिताभने या गाण्यात सादर केलेला भांगडा अद्वितीय आहे. हे गाणे पंजाबी समूह नृत्यावर आधारित असून लंडन्स हैड पार्क (London's Hyde Park) येथे चित्रित केले आहे.
दुर्गादेवीच्या मंदिरात 'ओ नाम रे, सबसे बडा तेरा नाम, ओ शेरो वाली माँ' या गाण्यात अमिताभ व रेखाने गरबा नृत्य सादर केले. या गरबा नृत्यातील रेखा व अमिताभने केलेला टिपऱ्यांचा खेळ अफलातून होता. हे गाणे नवरात्रीच्या दिवसात हमखास वाजवले जाते व या गाण्यावर गरबा नृत्य केले जाते तेव्हा अमिताभ व रेखा यांचे गरबा नृत्य डोळ्यासमोर येते. अमिताभ व रेखा यांच्यावर चित्रित झालेले गाणे 'अठरा बरस कि तू होने को आयी' हे गाणेसुद्धा हिट झाले.
"कौनसी चप्पल है ?"
१) अमिताभ देवीचे मंदीर उभारण्यासाठी देणगी गोळा करत असतो. अमिताभ एका व्यापाराकडे जातो. व त्याच्याकडून देणगी मागतो. व्यापारी देणगी दयायला नकार देतो तेव्हा अमिताभ पायातील चप्पल काढून विचारतो, 'ये क्या है ?' व्यापारी उत्तरतो, 'चप्पल है' अमिताभ विचारतो, 'कौनसी है', उत्तर येते, 'कोल्हापुरी' अमिताभ विचारतो, 'क्या नंबर है' व्यापारी उत्तरतो, 'नौ नंबर'
२) मारामारीच्या प्रसंगातही अमिताभ गुंडांना चप्पल एकमेकांवर आपटून दाखवतो व विचारतो, ''ये क्या है ?' गुंड म्हणतात 'चप्पल है' अमिताभ परत विचारतो, 'कौनसी चप्पल है',
गुंड उत्तरतात 'कोल्हापुरी है' अमिताभ विचारतो, 'नंबर क्या है' गुंड अमिताभकडे बघत बसतात तेव्हा अमिताभच उत्तरतो, 'अबे नौ नंबर कि है' असे म्हणून अमिताभ चपलेने गुंडांना मारू लागतो.
या दोन्ही प्रसंगात अमिताभने कोल्हापुरी चपलेचा वापर खुबीने करून घेतला. चप्पल बघितली तर साधी वस्तू पण अमिताभमुळे चप्पलीलाही महत्व प्राप्त झाले.
थोडक्यात कथानक
दुर्गा (निरुपा रॉय) आणि विक्रम कपूर (अमजद खान) यांचे लग्न झाले आहे.विक्रम गुन्ह्याच्या मार्गावर पाऊल ठेवतो आणि त्यासोबतच जग्गी या गुंडांपैकी एकाशी त्याचे वैर होते.दुर्गा दोन मुलांना जन्म देते, पण त्यातील एक जग्गी चोरतो आणि पास्कलला विकतो.दुर्गा तिच्या एका मुलगा हरवल्यामुळे दु:खी आहे त्यातच तिचा नवराही तिला सोडून जातो.मोठ्या अडचणींनंतर, दुर्गा तिच्या मुलाला किशनला (शशी कपूर)वाढवते.किशन मोठा होऊन एक चांगला पोलीस अधिकारी बनतो.त्याच वेळी, पास्कल विकत घेतलेल्या मुलाला, अमितला (अमिताभ बच्चन) अशिक्षित ठेवतो आणि गुंड आणि मद्यपी बनवतो.किशन आणि अमित भेटतात तेव्हा ते खूप चांगले मित्र बनतात.
विक्रमला ना त्याच्या दोन मुलांची माहिती आहे ना त्याच्या पत्नीच्या हयातीची माहिती आहे.आपली ओळख न सांगता तो अमितला नवरात्रीच्या दिवशी मंदिरात किशनला मारण्यासाठी सुपारी देतो.अमित हि बातमी त्याचा मित्र किशनला सांगतो.त्यांनी खऱ्या गुन्हेगाराला पकडण्याची योजना आखली, परंतु सर्व काही त्यांच्या योजनेनुसार होत नाही आणि किशनची दृष्टी गेली.आता या गुन्ह्यामागील खरा गुन्हेगार शोधण्याचे काम अमितवर आले आहे. अमित (अमिताभ बच्चन) किशनच्या (शशी कपूर) मदतीने खऱ्या गुन्हेगारांना पकडतो.
अमिताभ बच्चन व इतर कलाकारांनी केलेल्या उत्कृष्ठ अभिनयामुळे, लोकप्रिय गाणी, नृत्य व हाणामारी यामुळे हा चित्रपट सुपरहिट झाला.
अमिताभ, रेखा, शशी कपूर, परवीन बॉबी यांच्यावर चित्रित झालेले सुपरहिट गीत 'तेरे रब ने बना दि जोडी'
